Renk teması
Demo talep edin

Açık ağırlıklı model nedir? Şirketler için ne anlama gelir?

Yayın Güncelleme

Kısa cevap: açık ağırlıklı model, eğitilmiş ağırlık dosyaları indirilebilen ve bu sayede kendi donanımınızda çalıştırılabilen modeldir. Açık kaynak model demek değildir: açık kaynak yapay zekâ tanımı ağırlıklara ek olarak eğitim verisi hakkında bilgiyi ve eğitim ile çalıştırma kodunu da ister, ve lisansın ne izin verdiği ayrıca okunmalıdır. “Açık ağırlıklı model” ifadesi yapay zekâ haberlerinde sık geçer ve çoğu zaman “açık kaynak” ile karıştırılır. Şirketler için fark önemlidir: bir modeli kendi donanımınızda çalıştırabilmeniz için ağırlıklarına sahip olmanız gerekir, ama ağırlıklara sahip olmanız modelle istediğiniz her şeyi yapabileceğiniz anlamına gelmez. Bu rehber açık ağırlıklı modelin ne olduğunu, açık kaynaktan farkını, lisansı nasıl okuyacağınızı ve bir şirket için ne değiştirdiğini anlatır.

Modelin “ağırlıkları” nedir?

Bir yapay zekâ modeli, eğitim sırasında öğrenilmiş çok sayıda sayıdan oluşur; bunlara ağırlık ya da parametre denir. Open Source Initiative’in tanımı bunları “model parametreleri, örneğin ağırlıklar ya da diğer yapılandırma ayarları” diye anar. Ağırlıklar bir dosya olarak yayımlanırsa, o dosyayı alan herkes modeli kendi donanımında çalıştırabilir. Açık ağırlıklı model, ağırlıkları bu biçimde indirilebilen modeldir. Ağırlıkların indirilebilir olması, modelin nasıl eğitildiğinin de açık olduğu anlamına gelmez.

Açık ağırlıklı mı, açık kaynak mı?

Open Source Initiative, Açık Kaynak Yapay Zekâ Tanımı 1.0’ı 28 Ekim 2024’te yayımladı. Tanım, sistemi herhangi bir amaçla izin istemeden kullanma, nasıl çalıştığını inceleme, herhangi bir amaçla değiştirme ve değiştirilmiş ya da değiştirilmemiş hâliyle paylaşma özgürlüklerini sayar. Bunun için de şu üçünün erişilebilir olmasını ister:

  • Model parametreleri (ağırlıklar);
  • Eğitimde kullanılan veri hakkında yeterince ayrıntılı bilgi;
  • Sistemi eğitmek ve çalıştırmak için kullanılan tam kaynak kod.

Yani yalnız ağırlıkları yayımlayan bir model bu tanımın üç koşulundan yalnız birini karşılar. Bu nedenle bir modeli anlatırken “açık kaynak” demek yerine, yalnız ağırlıkları indirilebiliyorsa “açık ağırlıklı” demek daha doğrudur. Tanım bir etiket değildir; bir modelin hangi kategoride olduğunu yayımlanan öğelerin listesine bakarak anlarsınız.

Lisansı okumak: ne yapabilirsiniz?

Açık kaynak lisansları bir kural koyar: Open Source Definition’ın altıncı ölçütüne göre lisans, programı belirli bir alanda, örneğin işletme kullanımında, kullanmayı kısıtlayamaz. Açık ağırlıklı bir modelin lisansı için böyle bir zorunluluk yoktur; lisans ticari kullanıma, kullanıcı sayısına ya da belirli alanlara sınır koyabilir. Bu nedenle bir modeli şirkette kullanmadan önce lisans metnini okuyun. Sorulacaklar:

Soru Neden önemli
Ticari kullanıma izin var mı? Şirkette iş için kullanımın bu kapsama girip girmediği lisans metninden okunur
Belirli alanlar ya da kullanımlar yasak mı? Hukuk, sağlık ya da finans gibi alanlar sınırlanmış olabilir
Kullanıcı sayısı ya da gelir eşiği var mı? Büyüyen bir şirket eşiği aşabilir
Yeniden dağıtım ve türev modeller serbest mi? Modeli ince ayarlayıp paylaşacaksanız önemli
Atıf ya da bildirim gerekli mi? Yazılımınızda ya da belgelerinizde anılması gerekebilir

Bir lisansın sizin durumunuza ne dediğini bir hukukçu yorumlar; bu yazı hukuki tavsiye değildir.

Model kartı nasıl okunur?

Mitchell ve arkadaşlarının önerdiği model kartı, eğitilmiş bir modele eşlik eden kısa bir belgedir: modelin performansını, hangi bağlamlar için amaçlandığını ve nasıl değerlendirildiğini anlatır. Bir modeli seçerken kartta şunlara bakın:

  • Amaçlanan kullanım: model sizin işinize göre mi tasarlanmış?
  • Değerlendirme: hangi veri ve ölçütlerle sınanmış; Türkçe için bir sonuç var mı?
  • Bilinen sınırlar ve uygun olmayan kullanım.
  • Eğitim verisi hakkında bilgi. Kurum’un üretken yapay zekâ rehberi (24 Kasım 2025), kişisel verinin eğitim verilerine dahil edilmiş olması hâlinde bu verilerin modelin iç yapısını ve çıktıları etkileyebileceğini söyler; kartın bu konuda ne söylediğine bakın.

Şirket için ne değişir?

  • Çalıştırma yeri sizindir. Ağırlıkları kendi donanımınıza alırsanız modeli orada çalıştırabilirsiniz; bu, kurum içi kurulumu mümkün kılan koşuldur (bkz. on-premise yapay zekâ nedir).
  • Bir sağlayıcının hizmetten kaldırdığı model elinizde kalabilir. İndirdiğiniz ağırlıklar, sağlayıcı sürümü kaldırsa da çalışır.
  • Destek ve güncelleme sizin işiniz olur. Yeni sürümü izlemek, denemek ve geçmek şirketin ya da kurulumu yapanın sorumluluğudur.
  • Kalite sizin ölçümünüzle belli olur. Bir modelin genel bir değerlendirmedeki sonucu, sizin belgeleriniz ve Türkçeniz için sonuç değildir; donanım rehberindeki gibi kısa bir deneme yapın (yapay zekâ donanımı).

İndirilen modelin değiştirilmediğini denetlemek

Model dosyaları büyüktür ve bir ağdan indirilir. Bir dosyanın değiştirilmediğini anlamanın yolu özet (hash) değeridir. NIST’in Secure Hash Standard’ı (FIPS 180-4), özet değerlerinin bir mesajın, özet değeri üretildiğinden beri değişip değişmediğini anlamak için kullanıldığını söyler. Uygulamada: dosyayı yayımlayanın resmî sayfasından indirin, orada yazan özet değerini bulun, indirdiğiniz dosyanın özet değerini kendiniz hesaplayın ve ikisini karşılaştırın. Değerler farklıysa dosyayı kullanmayın.

Sık yanlış anlamalar

Yanlış anlama Doğrusu
Açık ağırlıklı model açık kaynak modeldir. Açık kaynak yapay zekâ tanımı ağırlıklara ek olarak eğitim verisi bilgisini ve kodu da ister
Açık ağırlıklı model her kullanıma serbesttir. Kullanım koşulları lisansa bağlıdır; lisans metni okunmalıdır
Ağırlıklar indirilebiliyorsa eğitim verisi de açıktır. Eğitim verisi hakkında bilgi ayrı bir koşuldur ve model kartında aranır
Model kendi donanımımda çalışıyorsa çıktıları doğrudur. Çalıştığı yer çıktının doğruluğunu değiştirmez; doğrulama yine gerekir (cevabı doğrulama)

AURA’da nasıl çalışır?

AURA açık ağırlıklı modellerle çalışır; kullanılan modellerin lisansları yalnız Apache-2.0 ya da MIT’dir. Hangi modelin hangi işte kullanılacağını AURA seçer; modeller olduğu gibi kullanılır ve AURA müşteri belgeleriyle hiçbir modeli eğitmez ya da ince ayarlamaz. Model dosyaları kurulumda ve güncellemede indirilir ve içerik taşımaz. Şirket Sunucusu ve Bu Bilgisayar kurulumlarında modeller şirketin donanımında çalışır.

Ayrıntılar için kurum içi yapay zekâ asistanı sayfasına bakabilir ya da demo isteyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Açık ağırlıklı model ile açık kaynak model aynı mıdır?

Hayır. Açık ağırlıklı modelde yalnız eğitilmiş ağırlıkların indirilebilir olması yeterlidir. Open Source Initiative'in tanımına göre açık kaynak yapay zekâ ayrıca eğitim verisi hakkında yeterince ayrıntılı bilgiyi ve eğitim ile çalıştırma kodunu da gerektirir.

Açık ağırlıklı modeli ticari olarak kullanabilir miyim?

Bu modelin lisansına bağlıdır. Açık kaynak lisansları kullanım alanını kısıtlayamaz; açık ağırlıklı bir modelin lisansı için böyle bir zorunluluk yoktur, bu nedenle lisans metnini okumak gerekir.

Model ağırlıkları indirilince şirketimin verisi dışarı çıkar mı?

Hayır; indirme modeli getirir, veriyi götürmez. Veri yolunu ise modeli hangi uygulamada ve nerede çalıştırdığınız belirler; bu nedenle uygulamanın ayarlarına bakın.

İndirdiğim model dosyasının değiştirilmediğini nasıl anlarım?

Yayımlayanın verdiği özet (hash) değerini, indirdiğiniz dosyadan hesapladığınız değerle karşılaştırın. Özet değerleri, bir mesajın özet değeri üretildiğinden beri değişip değişmediğini anlamak için kullanılır.

Kaynaklar

Bu yazıdaki dış bilgiler şu kaynaklara dayanır. Tarih, kaynağın yayın tarihidir; tarihsiz canlı bir belgede erişim tarihidir.

  1. The Open Source AI Definition 1.0Yayımlayan: Open Source Initiative · Tarih:
  2. The Open Source Definition (sürüm 1.9)Yayımlayan: Open Source Initiative · Tarih:
  3. Model Cards for Model Reporting (Mitchell ve diğerleri)Yayımlayan: arXiv · Tarih:
  4. Secure Hash Standard (FIPS 180-4)Yayımlayan: National Institute of Standards and Technology (NIST) · Tarih:
  5. Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda)Yayımlayan: Kişisel Verileri Koruma Kurumu · Tarih:

AURA’yı kendi belgelerinizle görün.

Demo talep edin