Renk teması
Demo talep edin

On-premise yapay zekâ nedir? Bulut yapay zekâdan farkı

Yayın Güncelleme

On-premise yapay zekâ, yani kurum içi ya da şirket içi yapay zekâ, yapay zekâ modelinin ve onu kullanan uygulamanın şirketin kendi yönettiği donanımda çalışması demektir: ofisteki bir sunucuda, bir iş istasyonunda ya da şirketin veri merkezinde. Karşıtı bulut yapay zekâdır: model bir sağlayıcının sunucularında çalışır, şirket ona internet üzerinden erişir. Bu rehber ikisini yan yana koyar. Soru ve belgeler nerede işlenir, kurum içi kurulum neyi kazandırır, neyi yükler ve karar vermeden önce hangi sorular sorulmalı?

On-premise yapay zekâ ne demek?

On-premise, bir yazılımın ya da hizmetin şirketin kendi yerinde, şirketin sahip olduğu ya da kiraladığı ve kendisinin işlettiği donanımda çalışması demektir. Yapay zekâda bu, modelin cevap üretme işinin, yani çıkarımın, o donanımda yapılması anlamına gelir. Aynı şey “şirket içi” ve “yerel” kurulum olarak da anılır.

Kavramın bir inceliği var: on-premise ile özel bulut aynı şey değildir. NIST’in bulut bilişim tanımına göre özel bulut, tek bir kuruma ayrılmış bir altyapıdır ve şirketin içinde ya da dışında olabilir; kamuya açık bulut ise sağlayıcının tesislerinde bulunur (NIST SP 800-145, Eylül 2011). Yani “özel” sözcüğü donanımın şirketin binasında durduğunu tek başına söylemez; bunu ayrıca sormak gerekir.

On-premise çalıştırabilmek için ikinci bir koşul daha var: modelin sizin donanımınıza indirilebilir olması. Böyle modellere açık ağırlıklı model denir: eğitilmiş modelin ağırlık dosyaları yayımlanır ve herkes kendi donanımında çalıştırabilir. “Açık ağırlıklı” ile “açık kaynak” eş anlamlı değildir. Open Source Initiative’in Açık Kaynak Yapay Zekâ Tanımı 1.0 (28 Ekim 2024), model parametrelerinin yanında eğitim verisi hakkında yeterince ayrıntılı bilginin ve eğitimde ve çalıştırmada kullanılan kaynak kodunun da açık olmasını ister. Ağırlıkların indirilebilir olması bu koşulların karşılandığı anlamına gelmez; modelin lisansı da ayrıca okunmalıdır.

Bir soru bulutta ve kurum içinde nereden geçer?

Fark en iyi, bir çalışanın modele soru sorup bir belge eklediği anda görülür.

Adım Bulut yapay zekâ Kurum içi (on-premise)
Soru ve eklenen belgenin gittiği yer Şirket ağından çıkar, sağlayıcının sunucusuna gider Şirketin kendi sunucusuna ya da iş istasyonuna gider
Modelin çalıştığı yer Sağlayıcının veri merkezi Şirketin donanımı
Kuralları kim koyar Sağlayıcının sözleşmesi ve ayarları Şirket; modelin lisansı çerçevesinde
Bakım ve güncelleme Sağlayıcının işi Şirketin işi
Arıza olursa Sağlayıcı müdahale eder, şirket sözleşmeye ve hizmete bağımlıdır Şirket kendi ekibiyle ya da destek sözleşmesiyle müdahale eder

Bu fark tek başına iyi ya da kötü değildir; sorumluluğun yerini değiştirir. NIST’in kamuya açık bulut kılavuzu (SP 800-144, Aralık 2011) hizmet koşullarının bazı hizmet sınıflarında sağlayıcı tarafından tek taraflı değiştirilebildiğini, bazılarında ise taraflarca görüşülebildiğini anlatır ve şunu vurgular: dış hizmeti seçen kurum, o hizmetin güvenliğinden ve mahremiyetinden sonuçta kendisi sorumludur. Kılavuz yapay zekâya özgü değil, genel bir bulut çerçevesidir; ama soru aynıdır: veriniz sizin ağınızın dışında işleniyorsa, sağlayıcıyı izleme ve denetleme işi sizde kalır.

Kurum içi kurulumun artıları

  • İşleme yeri bellidir. Cevap üretilirken soru, belge ve cevap şirketin kendi ağındaki makinede işlenir. Dışarıya başka bir şey gidip gitmediği (web araması, güncelleme kontrolü, uzak bir servise çağrı) kurulumun ayarlarına bağlıdır ve bunları şirket görebilir.
  • Kuralları şirket koyar. Hangi model sürümünün çalışacağı, ne zaman güncelleneceği ve hizmetin nasıl yapılandırılacağı bir sağlayıcının tek taraflı kararına bağlı kalmaz.
  • Bağımlılık azalır. Bir sağlayıcının fiyat, kota ya da hizmetten kaldırdığı model sürümü kararları iş akışınızı doğrudan etkilemez.
  • Mevcut düzenle birleşir. Kullanıcı hesapları, ağ ayrımı ve yedekleme gibi şirketin zaten işlettiği düzenler yapay zekâ için de kullanılabilir.

Eksileri ve maliyet kalemleri

Kurum içi kurulum, bulutta sağlayıcının üstlendiği işleri şirkete geri verir. Bunların hepsi bir maliyet kalemidir:

  • Donanım. Modelin ihtiyaç duyduğu bellek ve işlem gücü satın alınır ya da kiralanır; temin süresi olabilir.
  • İşletme. Güvenlik yamaları, yazılım güncellemeleri, yedek, izleme ve arıza müdahalesi şirketin işi olur. Bunu ya şirket içinden biri ya da bir destek sözleşmesi üstlenmelidir.
  • Model seçimi. Çalıştırabileceğiniz modeller, donanımınızın belleğine sığanlarla sınırlıdır.
  • Kapasite. Kullanıcı sayısı arttığında kapasiteyi yükseltmek çoğu zaman donanım eklemek demektir.
  • Sorumluluk. Arıza, veri kaybı ya da güvenlik olayında şirket kendi kendinin sağlayıcısıdır.

Donanımda belirleyici olan çoğu zaman bellektir. Bir modelin bellekte kapladığı yer, parametre sayısı ile her parametrenin kaç bitle saklandığının çarpımıdır; aynı model 16 bit yerine 4 bitle saklanırsa dörtte biri kadar yer tutar. Hugging Face’in Accelerate belgesindeki bellek tablosu bunu bir örnekte gösterir ve cevap üretirken bu değere ek bellek gerektiğini de ekler. Bu nedenle “hangi donanım?” sorusu, hangi modelin ve kaç kişinin kullanacağı söylenmeden doğru cevaplanamaz.

Arada seçenekler: yönetilen bulut ve karma kurulum

İki uç arasında seçenekler var. Yönetilen kurulumda altyapıyı bir sağlayıcı işletir. Altyapı yalnız sizin şirketinize ayrılmışsa NIST’in tanımıyla bu, şirketin dışında duran bir özel bulut olur; başka müşterilerle paylaşılıyorsa ayrımın mantıksal olarak nasıl sağlandığı önem kazanır (NIST SP 800-144’ün ortak çok kiracılı ortam başlığı). Karma kurulumda iki ya da daha fazla altyapı birlikte kullanılır (NIST’in karma bulut tanımı); örneğin gizli belgeler kurum içinde kalır, geri kalan işler başka bir hizmette yapılır.

Bu seçeneklerde şirketin donanımı yoktur, ama sunucuyu işleten bir taraf vardır: donanım ve işletme yükü azalır, karşılığında işleme yeri şirketin binasının dışındadır.

Hangi şirkete hangisi uyar?

Aşağıdakiler genel ölçütlerdir; her şirketin durumu farklıdır.

Kurum içi kurulum genellikle şu durumlarda öne çıkar:

  • Belgeler gizli bilgi, ticari sır ya da kişisel veri taşıyor ve işlenme yerini şirketin kendisinin bilmesi isteniyor.
  • Kullanım sürekli ve yoğun, kapasite önceden kestirilebiliyor.
  • Sunucu ve ağ işini yürütecek bir BT ekibi ya da destek sözleşmesi var.

Bulut ya da yönetilen kurulum genellikle şu durumlarda öne çıkar:

  • Hızlı başlangıç isteniyor ve ilk yatırım yapılmak istenmiyor.
  • Kullanım dalgalı ya da bir denemeden ibaret.
  • İşletme yükünü üstlenecek kimse yok.

Hepsinin karması da mümkündür: hassas işler kurum içinde, geri kalanlar başka bir yerde.

Seçmeden önce sorulacak sekiz soru

Hangi yolu seçerseniz seçin, satıcıdan ya da kendi BT ekibinizden yazılı cevap isteyin.

  1. Sorum ve belgem hangi makinede, kimin işlettiği sunucuda işleniyor? Ülkeyi ve varsa alt hizmet sağlayıcıları da sorun.
  2. Dışarıya başka ne gidiyor? Web araması, güncelleme kontrolü, kullanım ölçümü ve uzak bir modele çağrı gibi özelliklerin varsayılan durumunu ve kimin kapatabildiğini öğrenin.
  3. Kayıtlarda içerik var mı? Hata ve kullanım kayıtlarının soru ve cevap metnini taşıyıp taşımadığını sorun; içerik kayda giriyorsa kayıtlar da korunması gereken veridir.
  4. Kim neyi görebilir? Yetkinin belge ve konuşma düzeyinde verilip verilmediğini, yöneticinin başkasının konuşmasını açıp açamadığını sorun.
  5. Hangi işlemler kayda geçiyor? Yönetici işlemleri ve izin değişiklikleri ile belge okuma kayıtları ayrı şeylerdir; hangisine ihtiyacınız olduğunu önceden belirleyin ve hangisinin sunulduğunun yazılı olmasını isteyin.
  6. Yedek ve geri yükleme nasıl işliyor? Yedeğin nerede durduğunu, şifreli olup olmadığını ve geri yüklemenin gerçekten denenip denenmediğini sorun.
  7. Model ve yazılım güncellemesi nasıl yapılıyor? Hangi modelin hangi lisansla kullanıldığını, kimin seçtiğini, güncellemenin ne sıklıkla geldiğini ve geri alınıp alınamadığını öğrenin.
  8. Arıza olursa kime ulaşılır? Destek saatlerini, yanıt süresini ve sorumluluğun sözleşmede nasıl paylaşıldığını okuyun. NIST’in kılavuzuna göre dış hizmette sorumluluk sonuçta kurumdadır.

Kişisel veri varsa kurum içi kurulum yeterli mi?

Tek başına değil. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun iş yerlerinde üretken yapay zekâ kullanımına ilişkin metni (5 Mart 2026), 6698 sayılı Kanun’un teknolojiden bağımsız olarak kişisel verinin işlendiği her durumda geçerli olduğunu ve üretken yapay zekâ sistemleriyle yapılan işlemlerin de bu kapsamda değerlendirildiğini söyler. Aynı Kurumun Kasım 2025 tarihli rehberi, yurt dışında yerleşik hizmet sağlayıcıların araçlarıyla kişisel veri yurt dışına aktarılıyorsa bunun Kanun’un 9. maddesine ve ilgili yönetmeliğe uygun yapılması gerektiğini belirtir. Kurum içi kurulum, verinin bir sağlayıcıya gitmesinden doğan soruları değiştirir; kişisel veri işleyen şirketin yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Ayrıntılar için KVKK ve yapay zekâ rehberine bakın. Bu yazı hukuki tavsiye değildir.

AURA’da nasıl çalışır?

AURA üç kurulumla gelir: Şirket Sunucusu (ofisteki iş istasyonu ya da sunucu), Bu Bilgisayar (Apple Silicon işlemcili, macOS 26 ya da üstü ve en az 16 GB belleği olan bir Mac) ve Voiser Bulut (sunucularını Voiser işletir). Şirket Sunucusu ve Bu Bilgisayar kurulumlarında modeller şirketin donanımında çalışır. Web araması Şirket Sunucusu ve Bu Bilgisayar’da kapalı başlar, kurumunuz açarsa çalışır; Voiser Bulut’ta açık gelir, kurumunuz isterse kapatılır. Açıkken dışarı yalnız arama sorgusu ve açılan sayfaların adresleri çıkar. Şirket Sunucusu ve Bu Bilgisayar’da web araması kapalıyken belgeler, sorular ve cevaplar dışarı gönderilmez. Voiser Bulut’ta isteyen kurum için AURA’yı Voiser kendi sunucularında barındırır, sunucularını Voiser işletir ve veriler Voiser’in sunucularında durur. Bu bir kusur değil, bir tercihtir: donanım ve işletme yükü yoktur, karşılığında işleme yeri şirketin binasının dışındadır.

Modeller açık ağırlıklıdır, lisansları Apache-2.0 ya da MIT’dir ve olduğu gibi kullanılır; AURA şirket belgeleriyle hiçbir modeli eğitmez ya da ince ayarlamaz, belgeler yalnız arama için dizinlenir. Yönetici işlemleri ve izin değişiklikleri kayda geçer, kayıtta içerik bulunmaz; yönetici başkalarının sohbetlerini ve belgelerini açamaz.

Ayrıntılar için kurum içi yapay zekâ asistanı ve şirket belgeleriyle yapay zekâ sayfalarına bakabilir ya da demo isteyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

On-premise yapay zekâ internet bağlantısı gerektirir mi?

Model şirketin donanımında çalıştığı için cevap üretmek dışarıya istek göndermeyi gerektirmez; ama modeli ilk kez almak ve güncellemek için bağlantı gerekir. Web araması gibi dış bağlantı kuran özellikler ayrıca açılıp kapatılır.

On-premise yapay zekâ için hangi donanım gerekir?

Modelin boyutuna ve aynı anda kaç kişinin kullanacağına bağlıdır. Belirleyici olan çoğu zaman bellektir: model, parametre sayısıyla ve her parametrenin saklandığı bit sayısıyla orantılı yer tutar, cevap üretirken ek bellek de ister. Donanımı almadan önce kendi belgeleriniz ve kullanıcı sayınızla bir deneme yapın.

Açık ağırlıklı model nedir?

Eğitilmiş modelin ağırlık dosyalarının yayımlandığı, böylece kendi donanımınızda çalıştırılabildiği modeldir. Eğitim verisi ve kodu da açık olan modeller Open Source Initiative'in açık kaynak yapay zekâ tanımına daha yakındır; her iki durumda da lisansı ayrıca okumak gerekir.

On-premise ile özel bulut aynı şey midir?

Hayır. NIST'in tanımına göre özel bulut tek bir kuruma ayrılmış bir altyapıdır ve şirketin içinde ya da dışında olabilir; on-premise ise donanımın şirketin kendi yerinde durması demektir.

Kaynaklar

Bu yazıdaki dış bilgiler şu kaynaklara dayanır. Tarih, kaynağın yayın tarihidir; tarihsiz canlı bir belgede erişim tarihidir.

  1. The NIST Definition of Cloud Computing (SP 800-145)Yayımlayan: National Institute of Standards and Technology (NIST) · Tarih:
  2. Guidelines on Security and Privacy in Public Cloud Computing (SP 800-144)Yayımlayan: National Institute of Standards and Technology (NIST) · Tarih:
  3. The Open Source AI Definition 1.0Yayımlayan: Open Source Initiative · Tarih:
  4. Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda)Yayımlayan: Kişisel Verileri Koruma Kurumu · Tarih:
  5. İş Yerlerinde Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı (duyuru; metnin tamamı duyuruya ekli belgededir)Yayımlayan: Kişisel Verileri Koruma Kurumu · Tarih:
  6. Model memory estimator (Accelerate belgeleri; erişim 16.11.2026)Yayımlayan: Hugging Face · Tarih:

AURA’yı kendi belgelerinizle görün.

Demo talep edin