Şirkette yapay zekâ kullanım politikası nasıl yazılır?
Çalışanlar üretken yapay zekâ araçlarını çoğu zaman kimseye sormadan kullanır: bir e-postayı düzeltmek, bir toplantı notunu özetlemek, bir raporu yazdırmak için. Şirketin buna bir cevabı yoksa bu kullanım kurumun görmediği yerde büyür. Bu rehber, şirkette yapay zekâ kullanım politikasının nasıl yazılacağını anlatır: gölge yapay zekâ nedir, politika hangi başlıklardan oluşur, hangi veri hangi araca girer ve çalışanlara hangi kuralları vermek yerindedir. Hazır bir hukuki şablon değil, başlıkların bir derlemesidir; hukuki tavsiye değildir.
Gölge yapay zekâ nedir?
Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun “İş Yerlerinde Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı” metni (5 Mart 2026) “Gölge YZ”yi şöyle tarif eder: üretken yapay zekâ araçlarının, kurumun bilgisi, onayı ya da kurumsal kontrolü dışında çalışanlar tarafından iş süreçlerinde kullanılması. Bu kullanım çoğu zaman bireysel inisiyatifle ortaya çıkar; hangi araçların hangi amaçla kullanıldığı, hangi veri türlerinin girildiği ve çıktıların nasıl değerlendirildiği konusunda kurumsal görünürlük sınırlı kalır. Metin, nedenler arasında çalışanların zaman kazanma ve rutin işleri azaltma beklentisini, araçların ücretsiz ya da düşük maliyetli ve kolay erişilebilir olmasını ve kurumsal bir politikanın bulunmamasını ya da yeterince açık olmamasını sayar. Kurum, bunu “Gölge BT” ile ortak özellikleri olan ama veri işleme ve karar mekanizmalarına doğrudan etkisi nedeniyle ayrı ele alınması gereken bir olgu olarak anlatır.
Aynı metin bu kullanımın risklerini altı başlıkta sayar:
- Denetlenebilirlik ve hesap verebilirlik: hangi verinin hangi amaçla kullanıldığının sonradan belirlenmesi zorlaşır.
- Karar kalitesi ve doğruluk: hatalı, yanıltıcı ya da tutarsız çıktılar karar almayı etkileyebilir.
- Fikri mülkiyet ve ticari sır: kaynak kod, ürün tasarımı ya da iş stratejisi gibi bilgilerin dış araçlarla paylaşılması.
- Kurumsal itibar: doğruluğu teyit edilmemiş çıktıların kullanılması.
- Bilgi güvenliği ve siber güvenlik: kontrolsüz entegrasyonlar ve kişisel cihazlar saldırı yüzeyini genişletebilir.
- Kişisel verilerin korunması: kontrol dışı araçlarla paylaşılan kişisel veriler ihlal riskini artırabilir.
Yasak yerine çerçeve
Kurum’un metni, yapay zekâ araçlarının kullanımının tamamen yasaklanmasına dayalı yaklaşımların uygulamada gerçekçi sonuç doğurmayacağını düşünür; çünkü yasaklayıcı yaklaşımlar çalışanları kurumsal kontrol ve görünürlük dışında kullanıma iterek kontrol dışı kullanımı teşvik edebilir. Bunun yerine yönlendirme, denge ve farkındalık temelli yaklaşımların benimsenmesi önem taşır. Pratikte bu, “yapay zekâ yasak” demek yerine “şu araçlar, şu amaçlarla, şu bilgilerle” demektir.
Politikanın başlıkları
Kurum’un metni, tüm kuruluşlar için geçerli tek tip bir yaklaşım bulunmadığını belirtir ve politikada yer alabilecek şu konuları sayar. Aşağıdaki tablo bunları bir başlık listesine çevirir:
| Başlık | Ne yazılır | Kurum’un metninde |
|---|---|---|
| Kapsam | Hangi çalışanlar, hangi araçlar ve hangi faaliyetler | Araçlar, faaliyetler, amaçlar ve kullanım koşulları |
| Onaylı araçlar | Hangi araçlar kullanılabilir, kim onaylar, yeni araç nasıl istenir | Kullanılabilecek araçlar |
| Girdi olarak verilebilecek bilgi | Hangi bilgi türleri araca girebilir | Girdi olarak sunulabilecek bilgi türleri |
| Girilmeyecek bilgiler | Kişisel veri, ticari sır, kurumsal açıdan hassas bilgi | Kişisel veri, ticari sır ve hassas bilgi içermemesi koşulu |
| Çıktının kullanımı | Çıktıyı kim, nasıl doğrular; kararın dayanağı kim | Üretilen çıktılara ilişkin kullanım esasları |
| Gizlilik ve güvenlik | Erişim, cihaz ve ağ kuralları, rol temelli yetki | Verilerin gizliliği ve güvenliği; erişim kontrolü |
| Risk yaklaşımı | Hangi riskler izlenir, olay olursa ne yapılır | Risklerin ele alınmasına yönelik yaklaşım |
| Eğitim ve farkındalık | Çalışanlara ne anlatılır, ne sıklıkla | Eğitim ve farkındalık faaliyetleri |
| Geri bildirim | Çalışan sorununu ve önerisini nereye iletir | Geri bildirim mekanizmaları |
| Gözden geçirme | Politika ne zaman güncellenir, çalışanlar nasıl bilgilendirilir | Duyuru, erişilebilirlik ve güncellemeler |
Veri sınıfına göre araç
Politikanın en pratik parçası, bir veri sınıfının hangi tür araca girebileceğini söyleyen bir tablodur. Aşağıdaki, bir örnek çerçevedir; her şirket kendi sınıflarını ve kurallarını belirler. Kurum’un metni örnek olarak şunu verir: bazı kuruluşların politikaları, kişisel veri, ticari sır ya da hassas bilgi içermemesi koşuluyla, genel erişime açık araçların fikir geliştirme, metinlerin dilsel gözden geçirilmesi ya da internetteki içeriklerin özetlenmesi gibi amaçlarla kullanılmasına yer verir; müşteri dosyaları, insan kaynakları verileri ve iç yazışmalar gibi bilgilerin paylaşılmasını ise uygun bulmayabilir.
| Veri sınıfı | Örnek | Genel erişime açık dış araç | Şirketin onayladığı araç |
|---|---|---|---|
| Kamuya açık | Yayımlanmış ürün bilgisi | Politikaya bağlı olarak uygun | Uygun |
| İç | Taslak, toplantı notu | Politikaya bağlı | Uygun |
| Gizli | Fiyat listesi, sözleşme, strateji | Uygun bulunmayabilir | Yetkiye göre uygun |
| Kişisel veri | Müşteri ya da çalışan bilgisi | Uygun bulunmayabilir | Hukuki değerlendirmeyle ve yetkiye göre |
Kurum ayrıca, kişisel veri ya da hassas bilgi paylaşılması kaçınılmazsa mümkün olduğunca anonimleştirilmiş, genelleştirilmiş ifadelerin tercih edilmesini önerir; örneğin belirli kişi adları ve tarihler yerine daha genel anlatımlar. Sağlık verileri, finansal bilgiler ve hukuki süreçlere ilişkin bilgiler söz konusu olduğunda daha da temkinli olunmasını ister.
Çalışana beş kısa kural
Politikanın çalışanın okuyacağı kısmı kısa olmalıdır. Beş kural bir başlangıç olabilir:
- Yalnız şirketin onayladığı araçları kullanın; yeni bir araç istiyorsanız bunu talep edin.
- Kişisel veri, müşteri dosyası ve ticari sır içeren bilgileri onaylı olmayan araçlara girmeyin; gerekiyorsa kişi adı ve tarih gibi ayrıntıları genel ifadelerle değiştirin.
- Yapay zekâ çıktısını kontrol edin. Çıktı kararın dayanağı değil, insan denetimi altında destekleyici bir unsurdur; Kurum çıktılara aşırı güvenme ve halüsinasyon riskine dikkat çeker.
- Komutla paylaştığınız bilginin çıktıya yansıyabileceğini ve çıktıyı başkalarıyla paylaşırken bunu hatırlayın.
- Sorun ya da fikriniz varsa bildirin; politika geri bildirimle gelişir.
Politikayı beş adımda hazırlamak
- Fiilî kullanımı öğrenin: çalışanlar hangi araçları hangi iş için kullanıyor? Kurum, bu görünürlüğün çoğu zaman sınırlı olduğunu söyler; yargılamadan sorun.
- Veri sınıflarınızı yazın: kamuya açık, iç, gizli, kişisel veri.
- Onaylı araçları belirleyin ve her sınıf için neyin girilebileceğini yazın.
- Başlıkları kısa tutarak doldurun; çalışanın bir sayfada okuyabileceği bir metin hedefleyin.
- Duyurun, eğitim verin ve tarihli bir gözden geçirme belirleyin.
Politikayı yaşatmak
Kurum, politikanın yazılmasının yetmediğini, kuruluş içinde duyurulmasını, çalışanların kolayca erişebilmesini ve güncellemeler hakkında zamanında bilgilendirilmesini önemli bulur. Çalışanlara yönelik eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerini ve çalışanların deneyimlerini paylaşabileceği geri bildirim mekanizmalarını da önerir. Erişim tarafında, yalnız kuruluşun belirlediği ve kullanım koşulları tanımlı araçlara erişimin sağlanması, erişimin görev ve ihtiyaç temelli ele alınması, harici platformlara erişimin ağ düzeyinde sınırlandırılması, hangi cihazlardan erişilebileceğinin belirlenmesi ve rol temelli yaklaşımlar Kurum’un saydığı tamamlayıcı uygulamalardır. Kişisel veri boyutu için KVKK ve yapay zekâ rehberine bakın.
AURA’da nasıl çalışır?
AURA, politikanızdaki “onaylı araç” maddesi için kullanılabilecek araçlardan biridir; bir politikanın yerini tutmaz. Şirket Sunucusu ve Bu Bilgisayar kurulumlarında modeller şirketin donanımında çalışır. Web araması Şirket Sunucusu ve Bu Bilgisayar’da kapalı başlar, kurumunuz açarsa çalışır; Voiser Bulut’ta açık gelir, kurumunuz isterse kapatılır. Açıkken dışarı yalnız arama sorgusu ve açılan sayfaların adresleri çıkar. Şirket Sunucusu ve Bu Bilgisayar’da web araması kapalıyken belgeler, sorular ve cevaplar dışarı gönderilmez. Voiser Bulut’ta sunucuları Voiser işletir. Bilgi tabanının sahibi kimlerin göreceğini belirler: kurumdaki herkese açabilir ya da kişi bazında okuma ve belge ekleme-silme izni verebilir (kişi bazlı izin bugün API ile verilir); yönetici başkalarının sohbetlerini ve belgelerini açamaz. Yönetici işlemleri ve izin değişiklikleri kayda geçer; kayıtta içerik bulunmaz.
Ayrıntılar için kurum içi yapay zekâ asistanı ve insan kaynakları için yapay zekâ sayfalarına bakabilir ya da demo isteyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Gölge yapay zekâ nedir?
Çalışanların üretken yapay zekâ araçlarını kurumun bilgisi, onayı ya da kontrolü dışında iş süreçlerinde kullanmasıdır. Kurum'un iş yerleri metni bunu "Gölge YZ" diye anar ve gölge BT ile benzer yönleri olduğunu söyler.
Yapay zekâ kullanımını tamamen yasaklamak çözüm müdür?
Kurum, tamamen yasaklamaya dayalı yaklaşımların uygulamada gerçekçi sonuç doğurmayacağını, çünkü çalışanları kurumsal kontrolün dışında kullanıma itebileceğini; bunun yerine yönlendirme, denge ve farkındalık temelli yaklaşımları önemli bulduğunu belirtir.
Politikada hangi başlıklar olmalı?
Kurum'un metni şunları sayar: kullanılabilecek araçlar, kullanılabilecek faaliyetler ve amaçlar, girdi olarak verilebilecek bilgi türleri, çıktıların kullanım esasları, gizlilik ve güvenlik, risk yaklaşımı, çalışan eğitimi ve farkındalık. Tek tip bir yaklaşım olmadığını da ekler.
Bu rehber hazır bir politika şablonu mudur?
Hayır. Politikanın başlıklarını ve her başlıkta neyin yazılabileceğini anlatır; metni şirketinizin durumuna göre yazmak ve hukuk danışmanınıza onaylatmak size aittir.
Kaynaklar
Bu yazıdaki dış bilgiler şu kaynaklara dayanır. Tarih, kaynağın yayın tarihidir; tarihsiz canlı bir belgede erişim tarihidir.
- İş Yerlerinde Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı (duyuru; metnin tamamı duyuruya ekli belgededir)Yayımlayan: Kişisel Verileri Koruma Kurumu · Tarih:
İlgili rehberler
Şirkette yapay zekâ kullanırken KVKK: neye bakmalı?
Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun iki metni (Kasım 2025, Mart 2026) ışığında yapay zekâ için KVKK kontrol listesi. Uyum vaadi değil, sorular.
Güncelleme
On-premise yapay zekâ nedir? Bulut yapay zekâdan farkı
On-premise yapay zekâ, modellerin şirketin kendi donanımında çalışmasıdır. Veri nerede işlenir, artıları, eksileri ve seçerken sorulacaklar.
Güncelleme
Şirket verisiyle yapay zekâ nasıl çalışır? Eğitmek mi, aramak mı?
Yapay zekâyı şirket belgelerinizle kullanmanın iki yolu: modeli eğitmek ve belgelerde arayıp cevaplamak. Farkları, riskleri ve ne zaman hangisi.
Güncelleme
AURA’yı kendi belgelerinizle görün.
Demo talep edin